Legenda wieków
Wstęp
„Legenda wieków” (oryg. „La Légende des siècles”) to monumentalne dzieło Wiktora Hugo, które miało na celu opisanie całej historii ludzkości oraz postępu cywilizacyjnego. Autor pracował nad tym poematem w latach 1855–1876, tworząc jednocześnie inne utwory. „Legenda wieków” łączy w sobie elementy liryki i epiki, posługując się zarówno realistycznymi obrazami, jak i bogatymi wizjami poetyckimi. Mimo że podejmuje tematy historyczne, nie stara się wiernie oddać realiów minionych epok, a zamiast tego kładzie nacisk na symbolikę i przesłanie zawarte w dziele: marsz ludzkości „z ciemności ku światłu”. Dzieło zostało opublikowane w trzech seriach w latach 1859, 1877 i 1883 oraz w tzw. „wydaniu kompletnym”, które zmieniło kolejność utworów. Do dziś uznawana jest za jedyną epopeję w literaturze francuskiej.
Okoliczności powstania
Wiktor Hugo rozpoczął prace nad „Legendą wieków” w kontekście wcześniejszej koncepcji napisania kilku utworów poetyckich roboczo zatytułowanych „Małe epopeje”. Planował w nich poruszać kwestie postępu oraz dążenia człowieka do doskonałości. Po zamachu stanu w 1851 roku, jego uwaga skupiła się na poezji politycznej, jednak po kilku latach pobytu na Guernsey powrócił do bardziej uniwersalnych tematów. W 1857 roku zaproponował wydawcy Hetzelowi publikację poematów religijnych, ale ten odrzucił tę propozycję. Zamiast tego zasugerował rozwinięcie idei „Małych epopei”, co doprowadziło do powstania „Legendzie wieków”. Hugo podpisał kontrakt w 1857 roku, zastrzegając sobie możliwość zmiany tytułu.
Rozwój koncepcji utworu
Podczas pracy nad utworem Hugo rozszerzał jego tematykę, co niepokoiło Hetzela, który obawiał się o objętość dzieła. Początkowo centralnym punktem miała być rewolucja francuska, a kolejne utwory miały badać problem przemocy rewolucyjnej i jej usprawiedliwienia w obronie postępu. Hugo planował także uwzględnienie wydarzeń XIX i XX wieku. Hetzel nalegał na zachowanie jednolitej formy epickiej, co skłoniło Hugo do ostatecznego ustalenia tytułu „Legenda wieków” i podjęcia decyzji o publikacji pierwszej części.
Treść dzieła
Przedmowa
W 1859 roku Hugo napisał dwie przedmowy do „Legendzie wieków” – poetycką oraz konwencjonalną. Poeta uznał, że jasna przedmowa pomoże czytelnikom zrozumieć przesłanie utworu oraz jego związki z innymi dziełami. W przedmowie ukazał wizję marszu ludzkości ku postępowi oraz walki między dobrem a złem, reprezentowanymi przez Boga i Szatana. Mimo usunięcia bezpośrednich odniesień do rewolucji francuskiej całość zachowała wiele aluzji do tego wydarzenia.
Części „Legendzie wieków”
Pierwsza część rozpoczyna się opisem biblijnych wydarzeń oraz historii islamu, pomijając starożytność. Następnie przywołuje epokę rycerską oraz renesans, kończąc na zapowiedzi szczęśliwego XX wieku.
Druga część nabrała pesymistycznego wydźwięku pod wpływem wojny francusko-pruskiej i Komuny Paryskiej. Ukazuje kruchość ludzkich osiągnięć oraz małość człowieka wobec wszechświata.
Ostatnia część została opublikowana w 1883 roku i składała się głównie z wcześniej napisanych utworów niewłączonych do poprzednich tomów, co sprawiło, że była ona wewnętrznie niespójna.
Kompletne wydanie z roku 1883
We wrześniu 1883 roku ukazało się zbiorowe wydanie wszystkich trzech części „Legendzie wieków”. Nie jest pewne, na ile Hugo nadzorował zmiany wprowadzone przez wydawcę, ale wiele z nich dotyczyło układu materiału oraz poprawek w porównaniu do wcześniejszych wersji.
Odbiór krytyki
Czytelnicy i krytycy różnorodnie odbierali poszczególne części „Legendzie wieków”. Część pierwsza zdobyła pozytywne recenzje dzięki nowatorskiemu podejściu artystycznemu i sile wyobraźni poety. Część druga spotkała się z większym sceptycyzmem; Flaubert krytykował nieścisłości faktograficzne oraz romantyczną tezę nieuniknionego postępu ludzkości.
Krytycy tacy jak Charles Leconte de Lisle czy Émile Zola zwracali uwagę na brak gruntownej analizy historycznej w przedstawieniu wydarzeń przez Hugo. Pomimo licznych zastrzeżeń krytyka jednogłośnie uznała „Legendę wieków” za wyjątkowe dzieło literackie ze względu na formę i tematykę.
Zakończenie
„Legenda wieków” pozostaje jednym z najważniejszych dzieł Wiktora Hugo oraz kluczowym tekstem w literaturze francuskiej. Pomimo kontrowersji związanych z jego treścią i interpretacją historyczną, pozostaje uznawana za jedyną kompletną epopeję francuską, ukazującą ambitną wizję postępu ludzkości oraz nieustannej walki o lepsze jutro.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).